Rayaprolu ( రా . శా .)

ALUMNI (పూర్వ విద్యార్ధి) అన్నయ్య కూతురు సుమేధ పెళ్ళికని అమెరికాలో స్థిరపడిన రమణ భార్య, పిల్లల్తో సొంత ఊరుకొచ్చాడు. నాలుగేళ్ళ తర్వాత  ఇప్పుడే మళ్ళీ ఇండియాకి రావడం. అయినవాళ్ళు అందరినీ కలవడం కోసం కొంచెం ఎక్కువ రోజులు సెలవు తీసుకొని వచ్చాడు, దానికి తోడు పిల్లలకి కూడా సెలవులే. అన్నీ కలిసి వచ్చాయ్ . ఆ ఊర్లో రమణ వాళ్ళ కుటుంబం తెలియని వాళ్ళుండరు. రమణ వాళ్ళ నాన్న సీతాపతిరావు ఊరంతటికీ బంధువు. అందరి కష్టం ఆయన కష్టం. ఆ ఊరు ప్రగతికి ముఖ్యకారకుడు సీతాపతిరావే. మరి అంతటి ఆయన మనుమరాలు పెళ్ళంటే ఇంక చెప్పాలా! పెళ్ళి ఊరంతా పండగలా జరుపుకున్నారు. రమణ భార్య మూణ్ణిద్దర్లకని పెళ్ళికూతురుతో పెళ్ళికొడుకు వాళ్ళింటికి వెళ్ళింది. పెళ్ళి హడావిడి తగ్గి కొంత తీరిక దొరకడంతో అదేఊర్లో మెడికల్ షాపు నడుపుతున్న తన  చిన్నప్పటి స్నేహితుడు  పార్ధసారధి దగ్గరకొచ్చాడు రమణ. “రారా, రమణా. వచ్చిన చుట్టాలంతా వెళ్ళిపోయినట్టున్నారు.  హడావుడి తగ్గినట్టేనా?” పార్ధూ పరామర్శ. “ఇవాళేరా కొంచెం తీరిక దొరికింది. ఉద్యోగాల వాళ్ళందరూ వెళ్ళి పోయారు. పెద్దవాళ్ళని పోనివ్వట్లేదు నాన్న. ఆయన సంగతి నీకు తెలుసుగా!...

ఉయ్యాల చెట్టు: ఉద్యోగం చివరి దశలో ప్రమోషన్ , దాంతో పాటుగా తాతయ్య అమ్మమ్మ గారి ఊరికి బదిలీ రెండూ ఒకేసారి వచ్చాయ్ రమణకి. ఇప్పుడైతే అక్కడ అయిన వాళ్ళెవరూ లేరు గానీ, అంతకంటే ఎక్కువైన అనుబంధం ఉంది ఆ ఊరితో తనకి. చిన్నతనం లోని ప్రతి ఎండాకాలం సెలవులు ఆ ఊరిలోనే. మామయ్య ఉద్యోగరిత్యా 40 ఏళ్ళ క్రితమే ఆ ఊరు వదిలి వచ్చేశాడు, తర్వాత తాతయ్య వాళ్ళు కూడా ఉన్న ఇల్లు, కాస్త పొలము అమ్మేసుకొని మామయ్య దగ్గర కొచ్చేశారు. మొదట్లో ఏదో ఒకటి అరా పెళ్ళిళ్ళకి మామయ్య వెళ్ళి వచ్చేవాడు, ఒక పది సంవత్సరాలుగా అదీలేదు. *********** జాయిన్ అవడానికి రైల్లో వెళ్తున్న రమణకి తాతగారి ఊరు ఙ్ఞాపకాలు తరుముకొచ్చాయి. తన వయసు చడ్డీల్లోంచి ప్యాంటుల్లోకి, మామయ్య కూతురు లలిత (ఇప్పుడు తన అర్ధాంగి) వయసు ఫ్రాకుల్లోంచి పరికిణీల్లోకి వచ్చేసేందుకు పట్టిన కాలమంతా ఆ ఊరుతోనే అనుబంధం. కృష్ణానది పాయ ఒకటి ఆ ఊరు నంటు కొని  ప్రవహిస్తూంటుంది పడమర నుండి తూర్పుకు. సూర్యోదయాస్తమానాలు రెండూ కృష్ణవేణమ్మ ఒడిలో చూడగలిగే తీరం. తూర్పున ఉదయభానుడు వరాహావతారంలో సముద్రం లో నుండి పైకి  లేస్తున్న భూగోళం అయితే, సంధ్యా సూర్యుడు భూమి లోకి ...

సహజం: స్నేహితులు, అయిన వాళ్ళు, ఆత్మీయులు  - మనసుకు కష్టం కలిగించినా భరిద్దాం క్షమిద్దాం తరచి చూసుకుంటే - మధుర ఫలాలు కూడా కలిగి ఉన్నాయి చేదు విత్తనాలు! ( రా. శా.)

నేనెరిగిన దసరా: “బుచ్చయ్య పంతులు” - ఇది ఆయన పేరు. పిల్లల చదువు విషయంలో చండశాశనుడు. “బుచ్చయ్య పంతులు బడి” ఆయన పాఠశాల పేరు. ఆ పాఠశాలలో అన్నీ ఆయనే … మాష్టారు, హెడ్ మాష్టారు, వగైరా.. వగైరా. “పిల్లలకి దండోపాయంతో మాత్రమే చదువొస్తుంది “ అనే ఏక సూత్రంతో “చదువు చెప్పడం “ అనే వృత్తి నడుపుతుండేవాడు. ఆయన పేరు చెబితే చాలు - పిల్లలు బట్టలు తడిపేసుకుంటారు. బడికి వెళ్ళని పిల్లల్ని ఆయన బడికి పంపిస్తామని బెదిరిస్తే దెబ్బకి నోరుమూసుకుని బడికి వెళ్ళడం మొదలు పెడ్తారు. రమేష్ సిప్పీకి ఎలా తెల్సి ఉంటుంది ఇలా భయపెడ్తారని, ఈ concept మీద “షోలే” లో పెద్ద సంభాషణ వ్రాసాడు గబ్బర్ సింగ్ మీద - అని నాకు చాలాసార్లు అనుమానమొచ్చింది కూడా. దసరా అంటూ బుచ్చయ్య మాష్టారు గురించి చెబుతున్నాడేంటి అనుకోకండి. అసలు విషయానికొస్తే - ఈ బుచ్చయ్య పంతులు గారు దసరా రోజుల్లో ఆయన దగ్గర చదివే పిల్లల్ని వేసుకొని వాళ్ళ ఇళ్ళకి వెళ్ళి పిల్లల చేత పద్యాలు గట్రా  చెప్పించి దసరా మామూళ్ళు వసూలు చేసుకొనేవారు. ఎవరింటికి ఏ రోజు వస్తున్నారో  ముందుగానే చెప్పి ఉంచే వాళ్ళు. ముందు బుచ్చయ్య పంతులు గారు, వెనకనే ఆయన శిష్యగణం. పంచ కట్టు, లాల...

సత్తి --  సావిత్రి --  వినాయకుడు గజాసురుని ఉదరం నుండి విడుదల దొరికిన శంకరునికి కైలాస నివాసం లోకి ప్రవేశానికి అడ్డుపడ్డ బాలుని తల శూలంతో తెగ నరికి, తిరిగి పార్వతని చింతా విముక్తురాలుని చేయడానికి, గజాసురుని తలను అమర్చిన సంగతి ఆనోటా ఈ నోటా విన్న నారదునికి ఆ బాలుణ్ణి చూడాలనిపించింది. అనిపించిందే తడవుగా కైలాసానికి బయలుదేరాడు. నంది ద్వారా నారదుని రాక కారణం తెల్సుకొని సంతోషించి శంకరుడు అనుమతించాడు. కైలాస ద్వారం తెరుచుకోగా “హర హర మహాదేవ శంభో శంకర” అని నుతిస్తూ పార్వతీ సమేతుడైవున్న శంకరుని సమీపించి నమస్కరించి “ఆది దంపతులకు ప్రణామములు” అన్నాడు నారదుడు. నారదుని ఆశీర్వదించి ఆసనం చూపించాడు శంకరుడు. కుశల ప్రశ్నలు అయిన తర్వాత నారదుడు తన రాక కారణం పార్వతీ దేవికి తెల్పి “వినాయకుని మాటలు, ఆటలు ఆ నోటా ఈ నోటా విని మనసాగ లేదు. చూడ వచ్చేశాను” అన్నాడు. పార్వతి ఎంతో సంతోషించి “వినాయకా, ఇటు రామ్మా ఒకసారి… నీ కోసం ఎవరొచ్చారో చూడు” అని వినాయకుడిని పిలిచింది. చంద్రుడితో ఆడుకుంటున్న వినాయకుడు నెలవంకగా ఉన్న చంద్రుణ్ణి చేతపుచ్చుకొని నారదుణ్ణి తదేకంగా చూస్తూ శివ పార్వతుల దగ్గరకొచ్చాడు. శివుని ...

------------    చిరు స్మరణ ---------- బాల్యం అపురూపం… అది ఎవరికైనా అమూల్యమైన అనుభూతుల్ని మిగుల్చుతుంది. కారణం బాల్యం లోనే మనకు ఈ ప్రపంచం పరిచయమౌడం వల్లనేమో? ఆ వయసులో కొత్తగా పరిచమయ్య ఏ విషయమైనా చిరకాలం సుస్ధిరంగా బాంకు లాకర్లో ఉన్నట్లు ఉంటాయి. ఒక్కసారి ఆ లాకర్ తెరిచి తరచి చూడండి మీ గతాన్ని. దొరుకుతుంది ఒక ఆహ్లాద సమాహారం…. గని. తోడుకున్న వారికి తోడుకున్నంత. అట్లాంటి నా బాల్యపు ఆహ్లాద సమాహారం లో నిలిచి పోయి తరచు నన్ను పలకరిస్తూంటుంది - “కోట్రత్తమ్మ ఇడ్లీ”. మా చిన్నప్పుడు మా చుట్టు ప్రక్కల నాలుగు, ఐదు వీధుల్లో ఉన్న వాళ్ళందరికీ పరిచయం కోట్రత్తమ్మ ఇడ్లీ. అవి తినని వాళ్ళుండరంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఆ ఇడ్లీ రూపుని వర్ణించడానికి కొత్తగా ఏమీ లేదు. తెల్లగా, పల్చగా, శుచిగా - శుభ్రంగా ఉంటాయి. వర్ణించాల్సిదల్లా వాటి రుచినే. నేను జీవితంలో ఊహ వచ్చినప్పుడు రుచి చూసిన మొట్టమొదటి ఇడ్లీ అనే పదార్ధం - కోట్రత్తమ్మ ఇడ్లీనే.  అలా నేను స్కూలు చదువు ముగించుకొని కాలేజి లోకి పాదం మోపే వరకు కోట్రత్తమ్మ ఇడ్లీని ఆస్వాదించాను. ఇంతగా నన్నూ , ఆ పేట నివాసుల్ని ప్రభావితం చేసింది ఆమె చేసి...

చిన్నా చితకా: ప్రశ్న: చుట్టాలు? జవాబు: సహాయానికి “లేనోళ్ళు”; సలహాలకి “ఉన్నోళ్ళు” (రా.శా.)

దేవుడొచ్చాడు “అమ్మా! మేళం యిన్పిస్తంది. దేవుడొచ్చేత్తన్నాడు”  పరిగెత్తుకుంటూ గుడిసెలోకి వచ్చి నరిసి ని అడిగాడు మూడేళ్ళ కొడుకు ముత్యం. “వత్తాడు…. నువ్వు ఎదురెళ్ళకు రోడ్డు మీకి. రతం వొత్తది. దానికి పెద్ద పెద్ద సెక్రాలుంటయ్ . మన బాయి గట్టుకాడే నిలబడి సూడు. మన ముందు నుంచే ఎలతది… బాగా అవుపిస్తార్లే ఈడ నుండే అమ్మోరూ, దేవుడు” పాలు గ్లాసులో పోస్తూ చెప్పింది నరిసి . ముత్యం బయటకి వెళ్ళ బోతుంటే మళ్ళి తనే అంది “ ఈ పాలు తాగేసెళ్ళి కూకో గట్టుకాడ. రతం దగ్గరొచ్చినప్పుడు సెప్పు. నేనొత్తా”. ముత్యం గబగబా పాలు తాగేసి గ్లాసు అక్కడే పడేసి బయటకి పరిగెత్తాడు. ఆ వీధిలో మున్సిపాలిటీ వాళ్ళు కట్టించిన ఒక బావి ఉంది. ఒకప్పుడు దాన్నిండా పుష్కలంగా నీళ్ళు. ఆ చుట్టుప్రక్కల రెండు మూడు వీధుల వాళ్ళు వచ్చి నీళ్ళు తోడుకునే వాళ్ళు. కాలక్రమేణా మున్సిపాలిటి పంపుల ద్వారా మంచినీరు ఇళ్ళల్లోకే రావడం, ఎండలు పెరగడం, నీటి నిలవలు పడిపోవడం వీటన్నిటి కారణంగా ఆ బావి వాడకం నిలిచి పాడుబడి పోయింది. మున్సిపాలిటీ వాళ్ళు నాలుగు వైపులా పెట్టించిన ఇనప కమ్మీలు, గిలకలు ఎవరి కడుపులు నిండడానికో ఉగయోగ పడ్డయ్ . ఆ బావి దిక్కు చూసే వాళ్ళుక...

దీపావళి ఊసులు: పండగల్లోకే ప్రత్యేకం దీపావళి పండగ. పండగ అనే మాట  వాడితే తక్కువ చేసినట్లు అన్పిస్తుంది. ఇది చిన్నా - పెద్దా పిల్లల సంబరం. ఓ సంబరాల సమాహారం. దీపావళి విషయంలో ఎవరి అనుభవాలు వాళ్ళవి. అందరివీ వీరోచిత గాధలే. దీపావళి విషయమొస్తే ప్రతి ఒక్కళ్ళూ “మా చిన్నతనంలో అయితే…. “ , “ ఒక సారి ఏమైందో తెల్సా…” అంటూ దీర్ఘాలు తీస్తూ కబుర్లు చెప్పడం మొదలు పెడ్తారు. అంటే ప్రతి ఒక్కరూ చిన్నతనం లో తలచుకుంటే పులకించి పోయేంతగా దీపావళి సంబరాన్ని ఆనందిస్తారు, అనుభవిస్తారు. దీపావళి విషయంలో చిన్నతనం అంటే ఏ ఆరు, ఏడు ఏళ్ళ వయసుతోనో ఆగిపోదు, ఆ చిన్నతనం  25 — 30 సంవత్సరాల దాకా ఉంటుంది. టపాసులు కాల్చడానికి భయపడని వాళ్ళు పెళ్ళి అయి పిల్లలు పుట్టాక కూడా దీపావళి ఎంతో సంబరంగా జరుపుకుంటారు. ఎవరి దీపావళి అనుభవాలు వాళ్ళకి గొప్ప -  అనిపించచ్చు. కానీ ప్రతి ఒక్కళ్ళ అనుభవం రమ్యంగానే ఉంటుది - అదే దీపావళి ప్రత్యేకత. అట్లాంటిదే మా చిన్ననాటి దీపావళి అనుభవం! “మా చిన్ననాటి” అని చెప్పడానికి కారణం, నిజానికి ఇది ఏ ఒక్క వ్యక్తి అనుభవమో కాదు - మా పేట, వాడా మొత్తానిదీనూ. అక్కడ పెరిగిన రెండు మూడు తరాల...

ఆశ్రమాలు: ఇంటి దగ్గర కొత్త పాఠశాల వచ్చింది మనసు పొంగింది వీధి చివర కొత్త వ్రుద్ధాశ్రమం వెలిసింది గుండె చెరువు అయింది ( రా.శా. )